Grenzen bewaken – hoe doe je dat eigenlijk?

Grenzen bewaken – hoe doe je dat eigenlijk?
20 februari 2026

Grenzen bewaken klinkt vaak als iets wat je “gewoon” moet doen.
Alsof je alleen maar wat duidelijker nee hoeft te zeggen.
Maar in mijn werk als autismecoach – en ook in mijn eigen leven – zie ik dat het veel eerder begint.

Grenzen bewaken begint niet bij communiceren.
Het begint bij weten waar je grens ligt.

En dat is voor veel mensen met autisme (en eerlijk gezegd ook voor heel veel anderen) helemaal niet zo vanzelfsprekend.

Stap 1 – Eerst: weten waar jouw grens ligt

Veel mensen die ik begeleid zijn heel goed in:

  • volhouden
  • aanpassen
  • doorgaan
  • rekening houden met anderen

Maar minder goed in voelen:
hoe gaat het eigenlijk met míj?

Je merkt je grens vaak pas op als je er al overheen bent.

Daarom is de eerste en belangrijkste vraag niet:
“Hoe zeg ik nee?”
maar:
“Wat vertellen mijn lichaam en mijn hoofd mij eigenlijk?”

Stap 2 – Welke signalen kunnen wijzen op jouw grens?

Grenzen laten zich meestal zien in kleine signalen.
Niet meteen in totale uitputting of een meltdown.

Let bijvoorbeeld eens op:

Lichamelijke signalen

  • vermoeidheid die ineens veel sneller komt
  • hoofdpijn
  • gespannen spieren in bijvoorbeeld nek of schouders

Psychische signalen

  • moeite met concentreren
  • geen overzicht meer hebben
  • angstig of onzeker voelen
  • somber zijn
  • sneller geïrriteerd of emotioneel
  • het gevoel dat je jezelf een beetje kwijtraakt

Gedrag

  • vuisten ballen
  • frunniken
  • rusteloos zijn
  • mopperen

En wat ik vaak hoor:

“Ik kan het nog wel… maar het kost me eigenlijk te veel.”

Dat zinnetje is een hele belangrijke aanwijzing.

Stap 3 – Jouw grens is geen vast punt

Een misverstand is dat je één duidelijke grens hebt.

In werkelijkheid verschuift je belastbaarheid.

Je grens hangt af van:

  • hoeveel prikkels je al hebt gehad
  • hoe je geslapen hebt
  • hoe vol je hoofd al is
  • of je tijd hebt gehad voor herstel

Dat merk ik zelf ook heel sterk.
Juist als je weinig energie hebt – bijvoorbeeld door langdurige klachten – wordt het nog belangrijker om goed te luisteren naar die eerste kleine signalen.

Niet pas bij “ik kan echt niet meer”.

Maar al bij:
dit kost me eigenlijk meer dan goed voor me is.

Stap 4 – Van voelen naar serieus nemen

Veel mensen voelen hun grens ergens wel…
maar nemen hem niet serieus.

Dan hoor ik bijvoorbeeld:

  • “Het valt wel mee.”
  • “Anderen kunnen dit toch ook?”
  • “Ik stel me vast aan.”

En hier wil ik iets heel belangrijks over zeggen:

👉 Jouw grens hoeft niet logisch te zijn voor een ander.
👉 Jouw grens hoef je niet uit te leggen of te verdedigen.

Je grens is een signaal, geen discussiepunt.

Stap 5 – En dan pas: communiceren over je grens

Pas als je zelf beter herkent waar je grens ligt, kun je er ook over communiceren.

Een fout die veel mensen maken, is dat ze pas communiceren als ze al over hun grens heen zijn.

Dan klinkt het vaak scherper, emotioneler of negatiever dan je eigenlijk zou willen.

Probeer daarom juist eerder te communiceren.

Zeg bijvoorbeeld:

  • “Ik merk dat mijn energie nu opraakt.”
  • “Ik heb even rust nodig om straks weer goed verder te kunnen.”
  • “Dit is voor mij op dit moment te veel prikkels.”
  • “Ik kan dit wel doen, maar niet vandaag.”

Je hoeft niet alles uit te leggen.
Kort en concreet werkt vaak het beste.

Stap 6 – Gebruik ik-boodschappen

Een helpende vorm is:

Ik merk …
Ik heb nodig …
Ik stel voor …

Bijvoorbeeld:

  • Ik merk dat ik overprikkeld raak.
    Ik heb even stilte nodig.
    Ik stel voor dat we één afspraak verplaatsen.

Dat maakt het duidelijk, zonder dat je jezelf hoeft te verdedigen.

Stap 7 – Verwacht niet dat anderen jouw signalen zien

Dit is misschien een pijnlijke, maar ook realistische waarheid:

De meeste mensen zien jouw innerlijke signalen niet. Een ander kan niet in jouw hoofd kijken.

Als jij niets zegt, gaan anderen er vaak vanuit dat het nog wel gaat.

Grenzen bewaken betekent dus niet alleen goed voelen.
Het betekent ook: jezelf toestemming geven om zichtbaar te zijn in je behoefte.

Tot slot

Grenzen bewaken is een vaardigheid die begint bij:

  • vertragen
  • opmerken
  • serieus nemen wat je voelt

En pas daarna bij:

  • uitspreken
  • afstemmen
  • keuzes maken

Grenzen leren voelen en aangeven is geen zwakte. In tegendeel, het is zelfzorg.
En voor veel mensen met autisme is het zelfs een voorwaarde om goed te kunnen blijven functioneren.

Wil je hier meer over weten, of leren hoe je je grenzen beter kunt bewaken? Ik help je graag! Neem gerust contact op voor een vrijblijvende kennismaking.